برنامه سفر

آخر هفته کجا بریم؟ روستای برغان؛ ییلاق ساوجبلاغ

4 ماه قبل


روستـــای برغـــــــان

با درختانی کهنسال در دل طبیعتی زیبا

روستای بَرَغـان (Baraghan) در فاصله ۱۳ کیلومتری شمال غربی شهر کرج و در دره‌ای زیبا واقع شده و به دلیل قرارگیری در رشته‌ کوه‌های البرز، بهار و تابستانی معتدل و پاییز و زمستانی سرد دارد. برغان جزو ییلاقات شهرستان ساوجبلاغ است.

قدمت این روستا به دوره‌ی قاجار برمی‌گردد.

رودخانه ی خروشان روستای برغان ییلاقی در ساوجبلاق-استان البرز

رودخانه‌های خروشان، مزارع سرسبز و باغ‌های پر میوه‌‌ی این روستا یکی از عمده دلایل سفر گردشگران است.

دو رود شاهرود و سنج از کوه‌های البرز مرکزی سرچشمه گرفته و از کنار این روستا می‌گذرند.

در سرشماری سال ۱۳۸۵ برغان ۵۱۸ خانوار و ۱۶۲۳ نفر بوده است. اکثر ساکنان فعلی روستا محلی‌های قدیمی و مسن هستند. زبان اهالی روستا تاتی است. پیشه‌ی اکثرشان باغداری، دامداری یا کشاورز است و برخی هم با تولید صنایع دستی امرار معاش می‌کنند.

محصولات کشاورزی روستا شامل غلات و صیف‌جات و محصولات باغ‌های روستا هم شامل توت، آلبالو، گردو و گیلاس است.‎

بازی‌های مورد علاقه اهالی و کودکان، الک‌دولک، کلاه‌دربرک، تپه‌کا (چل‌توب) و سه‌کوره است.

اکثر اهالی روستای برغان به غیر از نام خانوادگی برغانی که بسیار است، نام‌های خانوادگی کیا، مهرور، بزرگمهر، ایزدی، ویسیه و یزدانی نیز دارند.

رسم و رسوم روستا

مردم روستا به مناسبتهای مختلف مراسم برگزار می‌کنند.

  • مراسم نویی؛ در ایام عید، که به خانواده‌های عزادار سر می‌زنند.
  • چهارشنبه سوری؛ در برغان بر این باور هستند که چهارشنبه سوری شبی است که مختار قصد کودتا داشته و به همین دلیل بر روی پشت‌بام‌ها آتش روشن کرده است، وی در جریان این کودتا  به جشن ابن‌زیاد حمله کرده و همه را می‌کشد و مردم به دلیل کشته شدن قاتلین امام حسین (ع) در این روز بر فراز پشت‌بام‌های خود آتش بر پا کرده و شادی می‌کنند.
  • مراسم محرم؛ هر ساله در ماه محرم مراسم باشکوه تعزیه‌خوانی و عزاداری سیدالشهدا در حسینیه‌ی اعظم برگزار می‌شود.
  • مراسم مخصوص ایام عروسی؛ از دیگر رسوم‌های اهالی روستا سرتراشان است که در مراسم عروسی برگزار می‌شود. هفت شب قبل از عروسی، همه‌ی اعضای خانواده و بستگان دور هم جمع شده و طی مراسمی خاص و به صورت نمایشی موی سر داماد را اصلاح می‌کنند.

چطور بریم برغان

در مسیر جاده‌ی روستا با رسیدن به اواسط جاده می‌توانید کوه‌هایی به شکل قلعه ببینید. شنیده‌ها حاکی از این است که این ناحیه جزو مناطق استراتژیک بنیانگذار دولت اسماعیلیه ایران، حسن صباح در مقابله با قوم مغول‌ها بوده است.

دو مسیر برای ورود به روستای برغان هست. مسیر اول از جاده‌ی کردان-برغان است، بعد از عبور از پل اتوبان تهران- قزوین و شهرک کردان به دهانه‌ی دره‌ای سرسبز می‌رسید که در حاشیه‌ی آن رودخانه‌ای سیلابی جریان دارد. آخرین روستای این مسیر، روستای برغان است.
مسیر دوم از جاده‌ باغستان-آتشگاه کرج می‌گذرد. بعد از باغستان کرج وارد جاده‌ی آتشگاه و سپس وارد جاده‌ی برغان شوید. این مسیر از داخل کوه می‌گذرد و جاده‌ای پر از پیچ و خم و کوهستانی دارد.

خانه ای قدیمی در روستای برغان-خانه ی بزرگمهر روستای برغان-ییلاق ساوجبلاغ

خانه‌های روستایی
خانه‌های قدیمی روستا از جنس خشت بوده و به دلیل مهاجرت ساکنان به شهر، به مرور زمان از بین رفته و متروکه شده‌اند. ساختار بیشتر خانه‌ها دو طبقه بوده و طویله در طبقه‌ی زیرین قرار داشت تا دمای ایجاد شده توسط دام‌ها بتواند محل زندگی ساکنین را نیز گرم کند.

در تصویر روبرو خانه‌ای متعلق به حاجی حاتم بزرگمهر را می‌بینید که وسعت زیادی داشته و هنوز هم پابرجاست.

بــازار برغان
یکی از قدیمی‌ترین بازارهای استان البرز همین بازار روستای برغان است که در گذشته به عنوان مرکز تجارت محصولات کشاورزی، پنبه و … شهرت داشته است.
این بازار در گذشته حدود ۱۵۰ مغازه داشته که شامل قهوه‌خانه، خیاطی، خراطی، نعل‌بندی، رنگرزی، حلاجی (پنبه‌زنی)، شیرینی‌پزی، گیوه‌دوزی، خواروبار، عطاری، نانوایی و … بوده است.
گیوه‌های این بازار از جنس موی بز و بسیار هم معروف بود. گیوه‌ها به محض خیس شدن کاملا خم می‌شدند و برای اینکه به حالت اول بر گردند یک شب تا صبح بر روی آنها سنگی به وزن ۳ گیلوگرم قرار می‌دادند.

درخت پیر سیبدارک

در دامنه‌ی دره‌ی شاهرود، زیارتگاهی وجود دارد که به چهل دختر یا پیر سیبدارک معروف است. علت این نامگذاری وجود درخت سیبی قدیمی است که اهالی برای برآورده شدن آرزوهایشان به این درخت دخیل می‌بندند و در شب‌های جمعه، دختران در این زیارتگاه جمع شده و چراغ روشن می‌کنند و حاجت می‌طلبند.

در نزدیکی درخت پیر سبیدارک، قبرستان برغان را هم می‌توانید ببینید. هر چند که آثار زیادی از این قبرهای قدیمی باقی نمانده و بخشی از این قبرستان هم در حین جاده‌سازی به زیر جاده رفته است و در بخش دیگری از آن نیز با قبرهای جدید ساخته شده است.

زر میدان یا کاروانسرا
در میدان بالاده، کاروانسرای بزرگی وجود داشته که محل تجارت کالا و استراحت تجار بوده است. امروزه تنها درب ورودی و دیوارهای نیمه ویران از این کاروانسرا باقی مانده است. دیوارها از جنس کاه‌گل بوده و در محوطه‌ی آن ظروف سفالی و کاشی‌های لعاب‌دار پیدا شده است.
در کنار این کاروانسرا خانه‌ی کدخدای روستا بوده که بیشتر به عنوان محلی برای بازداشت افراد خلافکار استفاده می‌شد.

درختان کهنسال

چنار کهنسال روستای برغان که قدمتی چند صد ساله دارد

دو درخت کهنسال چنار در مسجد جامع روستا قرار دارند. یکی از آنها در ضلع شمالی حیاط مسجد واقع شده و قطر آن حدود ۱۲ متر است. درون تنه‌ی این درخت فضای خالی‌ای به شکل یک اتاق است که نزدیک به ۱۰ نفر گنجایش دارد و در وسط آن یک حوض و اطراف حوض هم تعدادی سکو برای نشستن گردشگران تعبیه شده است. مردم روستا بر این باورند که با دخیل بستن به این درخت به آرزوهایشان خواهند رسید.
درخت چنار دوم در ضلع جنوبی مسجد واقع شده که به گرده بینه مشهور است. قطر این درخت ۱۰ متر بوده و بر خلاف چنار ضلع شمالی حیاط مسجد توپُر و مملو از شاخه‌های سبز است. درختان کوچکتری که در کنار این چنار قرار دارند همگی از ریشه‌های بسار قصور این درخت جوانه زده‌اند.
درخت دیگری به نام نارون داربیخ در روستا وجود دارد که دسته‌های مذهبی در مراسم عاشورا به سمت آن می‌روند و سپس به سمت تکیه‌ی روستا حرکت می‌کنند.

تکیه‌های روستا

در برغان دو تکیه‌ی بار مله (بالا محله) و جیر مله (پایین محله) وجود دارد که هر یک ارزش معنوی خاصی برای اهالی دارند.
تکیه‌ی بار مله یکی از آثار ملی به شمار می‌روند و با نام حسینیه‌ی اعظم نیز شهرت دارد.
در مقابل در ورودی حسینیه‌ی اعظم پلی تاریخی با یک چشمه طاق قرار دارد که بر روی رودخانه شاهرود بنا شده است. این پل جزو بناهای تاریخی دوره‌ی صفویه است که در دوره‌های زندیه، قاجاریه و پهلوی مرمت شده است. پل تاریخی روستای برغان در تاریخ ۲ بهمن ماه سال ۱۳۸۲ به عنوان یکی از آثار ملی ثبت شده است.
قاب فلزی کوبه‌ی در این تکیه است به دلیل دخیل‌های بسیاری که بر روی آن بسته‌اند قابل مشاهده نیست.

حسینه ی اعظم روستای برغان-تکیه ی روستای برغان

تکیه‌ی بالا مله دو طبقه است و برای اجرای مراسم تعزیه‌خوانی در ایام محرم، سکویی در میانه‌ی میدان بنا شده است. بالای این سکو سقف ندارد و در پایین آن هم سنگ قبری قدیمی دیده می‌شود که در دو طرف آن محلی برای روشن کردن شمع فراهم کرده‌اند.
در انتهای تکیه اتاقی است که گفته می‌شود متعلق به سه زن و یک مرد از امامزادگان بوده که به یکباره غیب شده‌اند.
اطراف حسینیه پر است از رواق‌هایی دو طبقه که با دیوار و تیرچه‌های چوبی منبت کاری و از هم تفکیک شده‌اند‌. این رواق‌ها با کمک یک ستون مرکزی نگه داشته شده و به عنوان محلی برای استقرار عزارداران و تماشاچیان مراسم تعزیه استفاده می‌‍شود. طبقه‌ی بالا مخصوص خانمها و طبقه‌ی پایین هم مخصوص آقایان است.
این مکان در تاریخ ۲ بهمن ماه سال ۱۳۸۲ به عنوان یکی از آثار ملی ثبت شده است.

در مقابل تکیه، مسجد جامع روستا قرار دارد. این مسجد حدود ۸۰۰ سال قدمت داشته و جزو آثار قدیمی روستا است.

تپه‌ی کش کلا

در شمال روستای برغان و در ارتفاع ۱۶۷۰ متری از سطح دریا تپه‌ی کش کلا به ارتفاع ۱۲۰ متر واقع شده است. در گذشته بر فراز این تپه قلعه‌ای تاریخی بوده که امروز اثری از آن دیده نمی‌شود و مردم بومی به خاطر وجود این قلعه، منطقه‌ی کش کلا را به معنای قلعه خشک تعبیر می‌کنند.
قطعاتی از سفال که به دوران ایلخانی و قاجاریه بر می‌گردد در دامنه‌های این تپه کشف شده که در کنار سایر مواردی که در بالا ذکر شد دلیل دیگری برای تاریخی بودن این ناحیه است.

حمام قدیمی روستا کنار رودخانه است که در کنار آن نیز آسیابی بادی وجود داشت. امروزه اثری از این حمام باقی نمانده است.

امیدواریم که سفرتان به این منطقه، سفر خاطره‌انگیز و دلنشین باشد.

 

همانطور که می‌دونیم برای سفر به طبیعت و پیک‌‌نیک به مهارت‌هایی نیاز داریم که در پست‌های روبرو به آنها پرداخته شده است، همراهی شما باعث خوشحالی ما است 🙂


اگر این مطلب برای شما مفید بود آن را با دوستانتون به اشتراک بگذارید

درباره نویسنده

Farahaz Ahmadzadeh

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.